BDSM co to jest? Psychologia dominacji i uległości okiem seksuologii
Ktoś po raz pierwszy przyłapuje się na fantazji o oddaniu kontroli. Ktoś inny od lat wie, że lubi prowadzić, i zastanawia się, czy to w porządku. Obie osoby wpisują w wyszukiwarkę to samo pytanie: BDSM, co to jest i czy ze mną wszystko dobrze.
Krótka odpowiedź brzmi tak. BDSM to szeroki zestaw dobrowolnych praktyk i dynamik, w których dorosłe osoby świadomie bawią się władzą, zmysłami albo intensywnością doznań. Współczesna seksuologia nie traktuje zgodnego BDSM jako choroby. Poniżej wyjaśniamy spokojnie, co dzieje się w głowie osoby uległej i dominującej, jak wygląda zgoda, czym jest aftercare i sub drop oraz jakie preferencje ludzie najczęściej opisują.
BDSM co to jest? Rozwinięcie skrótu
Skrót łączy trzy pary pojęć. B i D to bondage i discipline, czyli krępowanie oraz dyscyplina. D i S to dominance i submission, po polsku dominacja i uległość. S i M oznacza sadyzm i masochizm, czyli czerpanie przyjemności z zadawania lub odczuwania intensywnych bodźców, także bólu, w ustalonych granicach.
Nikt nie musi lubić wszystkiego naraz. Jedna osoba ceni wyłącznie grę władzy i w ogóle nie interesuje się bólem. Inna lubi tylko delikatne krępowanie. Dla jednych to okazjonalny dodatek do seksu, dla innych ważna część tożsamości i relacji. Przegląd badań De Neef i współpracowników z 2019 roku opisuje BDSM jako fizyczną, psychologiczną i seksualną grę ról opartą na wymianie władzy między osobami, które się na nią zgadzają. Właśnie ta wymiana władzy jest osią całego zjawiska.
Krępowanie, ograniczenie ruchu, zasady i dyscyplina.
Dominacja i uległość, czyli umówione przekazanie kontroli.
Intensywne doznania dawane i przyjmowane za zgodą.
Zgoda, zaufanie i granice, które obie strony znają.
Jak wiele osób interesuje się BDSM
Więcej, niż się zwykle zakłada. W reprezentatywnym badaniu dorosłych Belgów (Holvoet i in., 2017, 1027 osób) 46,8% badanych przynajmniej raz zrobiło coś, co mieści się w praktykach BDSM. Kolejne 22% miało takie fantazje, choć ich nie realizowało. Regularnie po co najmniej jedną taką aktywność sięgało 12,5% osób, a 7,6% określało siebie jako osoby praktykujące BDSM.
Autorzy zauważyli też, że zainteresowanie stroną dominującą i uległą było podobnie częste i mocno ze sobą powiązane. U 61,4% osób zainteresowanych BDSM świadomość tych potrzeb pojawiła się przed 25. rokiem życia. Wniosek badaczy był prosty: tak powszechne zainteresowania trudno uczciwie nazywać patologią.
Czy BDSM to zaburzenie? Co mówią ICD-11 i DSM-5
Nie, zgodne BDSM nie jest zaburzeniem. W klasyfikacji ICD-10 istniała jeszcze diagnoza „sadomasochizm” (F65.5), obok fetyszyzmu. Grupa robocza WHO zaleciła ich usunięcie, bo dotyczą zachowań dobrowolnych lub samotnych, które same w sobie nikomu nie szkodzą i nie muszą wiązać się z cierpieniem. W ICD-11, obowiązującej od 2022 roku, tych rozpoznań już nie ma. Autorzy zmian pisali wprost, że stygmatyzowały ludzi bez żadnej korzyści klinicznej.
ICD-11 zostawia jedną wąską kategorię dla sytuacji, gdy wzorzec podniecenia dotyczy dorosłych za zgodą albo zachowań samotnych, ale osoba bardzo z tego powodu cierpi (i nie jest to tylko lęk przed odrzuceniem przez innych) lub praktyka niesie poważne ryzyko urazu albo śmierci. Przykładem z samej klasyfikacji jest ograniczanie oddechu. To, że czyjeś upodobania odbiegają od norm kulturowych, nie jest według WHO podstawą do diagnozy.
Amerykański DSM-5 robi podobne rozróżnienie. Parafilia, czyli nietypowe zainteresowanie seksualne, to jeszcze nie zaburzenie parafiliczne. O zaburzeniu mówi się dopiero przy istotnym cierpieniu, upośledzeniu funkcjonowania albo gdy w grę wchodzi osoba, która nie wyraziła zgody.
🧠 Co z dobrostanem? Wismeijer i van Assen (2013) porównali 902 osoby praktykujące BDSM z 434 osobami z grupy kontrolnej. Praktykujący byli średnio mniej neurotyczni, bardziej ekstrawertywni i otwarci, bardziej sumienni, mniej wrażliwi na odrzucenie i deklarowali wyższy dobrostan. Wypadli za to nieco niżej w ugodowości. Badanie miało ograniczenia, bo uczestnicy zgłaszali się sami przez forum. Autorzy uznali jednak, że BDSM bardziej przypomina formę spędzania wolnego czasu niż objaw psychopatologii.
Psychologia osoby uległej. Co daje oddanie kontroli
Często pada pytanie, co to znaczy uległa osoba w BDSM i czy uległa kobieta albo uległy mężczyzna to ktoś słaby. Nie. Uległość w scenie jest wyborem, który ktoś podejmuje świadomie, ustala jej warunki i może w każdej chwili przerwać. Paradoksalnie to osoba uległa wyznacza granice, w których wszystko się dzieje.
Odpoczynek od decydowania
Ktoś, kto przez cały dzień podejmuje decyzje, odpowiada za zespół albo za dzieci, może odczuwać ulgę, gdy przez umówiony czas prowadzi go druga osoba. Głowa przestaje planować. Zostaje tu i teraz. Seksuolożki i seksuolodzy podkreślają, że to jedna z możliwych interpretacji, a nie reguła. Są też osoby uległe, które na co dzień wcale nie mają dużo władzy.
Zaufanie jako źródło przyjemności
Oddanie kontroli wymaga zaufania. Dla wielu osób sama świadomość „ufam ci na tyle, że mogę się poddać” jest bardzo intymna, czasem bardziej niż sam seks. Stąd uległość bywa doświadczeniem bliskości, a nie upokorzenia.
Subspace, czyli stan zmienionej świadomości
W środowisku mówi się o subspace. To stan wyciszenia i odpłynięcia, który część osób uległych opisuje po intensywnej scenie. Ambler i współpracownicy (2017) przebadali 14 osób typu switch, losowo przydzielając je do roli prowadzącej lub prowadzonej. Osoby w roli uległej miały chwilowo słabsze funkcje wykonawcze w zadaniu poznawczym i stan przypominający pochłonięcie chwilą. W obu rolach spadał deklarowany stres. To badanie wstępne na małej grupie, ale dobrze pasuje do tego, co ludzie opowiadają o swoich doświadczeniach.
Psychologia osoby dominującej. Prowadzenie, nie przemoc
Osoba dominująca w BDSM przejmuje prowadzenie sceny. Z zewnątrz wygląda to na władzę. Od środka to przede wszystkim odpowiedzialność. Trzeba pamiętać o ustaleniach, obserwować reakcje partnera lub partnerki, kontrolować tempo i w porę zwolnić.
Co daje dominacja? Wiele osób opisuje satysfakcję z tego, że ktoś im zaufał. Inne mówią o przyjemności z dawania przeżyć, z kreatywności i z poczucia sprawczości. W cytowanym badaniu Amblera osoby w roli prowadzącej doświadczały stanu podobnego do flow, czyli pełnego skupienia na tym, co robią. W społeczności nazywa się to topspace.
Dominacja w scenie nie oznacza, że ktoś jest władczy w życiu. Prezeska może lubić uległość, a cicha osoba z biura może chętnie prowadzić. Sama rola nic nie mówi o charakterze. Kluczowa różnica wobec przemocy jest prosta: dominacja w BDSM kończy się tam, gdzie kończy się zgoda.
Switch w BDSM, czyli obie strony
Switch to osoba, która lubi zarówno dominację, jak i uległość. Wybór roli może zależeć od partnera, nastroju albo etapu życia. Polskie badanie jakościowe opublikowane w „Psychiatrii Polskiej” („Między rolą a identyfikacją”, 12 osób w wieku 20 do 49 lat) opisuje właśnie te trzy podstawowe role: uległą, dominującą i switch. Wspomina też, że w społecznościach BDSM funkcjonuje dużo więcej nazw, a dla części osób rola staje się elementem tożsamości, nie tylko seksu.
Wyniki belgijskie dobrze to oddają. Skoro zainteresowanie dominacją i uległością często występuje u tych samych osób, sztywny podział na „tych, co rządzą” i „tych, co słuchają” jest raczej uproszczeniem.
Dominacja w związku. Na czym polega na co dzień
Dominacja w związku może ograniczać się do sypialni. Bywa też szersza. Niektóre pary umawiają się na drobne rytuały poza seksem, na przykład zwroty grzecznościowe, małe zadania albo zasady dnia. Ten model nazywa się czasem 24/7 lub wymianą władzy w relacji. Dalej obowiązuje w nim zgoda, możliwość renegocjacji i rozmowa.
Warto odróżnić taką umowę od kontroli, której nikt nie wybierał. Jeśli jedna osoba boi się odmówić, nie może wyjść z ustaleń bez kary albo czuje, że traci siebie, to już nie jest gra. W artykule jak rozpoznać toksyczny związek opisujemy sygnały, które pomagają zobaczyć tę granicę.
Zgoda w BDSM: SSC, RACK i safeword
Zgoda jest fundamentem. Społeczność wypracowała kilka zasad, które pomagają o niej myśleć.
Safe, sane, consensual. Bezpiecznie, rozsądnie i za zgodą. Najstarsza i najbardziej znana formuła.
Risk-aware consensual kink. Zgoda oparta na świadomości ryzyka. Zamiast udawać, że coś jest w pełni bezpieczne, obie strony uczciwie omawiają zagrożenia.
Rozmowa przed sceną
Dobra scena zaczyna się od rozmowy. Co lubisz, czego nie chcesz w ogóle, co jest „może kiedyś”. Wiele osób korzysta z prostych list typu tak, nie, może. Mówi się też o zdrowiu, lękach i o tym, czego każda strona potrzebuje po wszystkim.
Safeword, czyli słowo bezpieczeństwa
Safeword to umówione słowo, które natychmiast zatrzymuje albo spowalnia działanie. Wybiera się słowo, które nie padnie przypadkiem. Popularny jest też system świateł: zielone znaczy „dalej”, żółte „zwolnij”, czerwone „stop”. Gdy mówienie jest utrudnione, ustala się sygnał gestem. Zgodę można wycofać w każdej chwili, także w trakcie sceny.
Aftercare i sub drop. Co dzieje się po scenie
Aftercare to opieka po scenie. Może to być przytulenie, koc, woda, coś słodkiego, cicha rozmowa albo po prostu bycie obok. Potrzeby są różne. Jedna osoba chce bliskości, inna chwili samotności i wiadomości następnego dnia. Dlatego aftercare też się omawia wcześniej.
Sub drop to nazwa, którą społeczność BDSM opisuje spadek nastroju po intensywnym przeżyciu. Może pojawić się od razu albo dzień czy dwa później. Bywa smutek, zmęczenie, rozdrażnienie, poczucie pustki. Zdarza się także osobom dominującym i wtedy mówi się o top drop albo dom drop. Pomaga spokojny kontakt, sen, jedzenie i pewność, że druga strona nie znika.
Sposób, w jaki potrzebujemy bliskości po silnych emocjach, często wiąże się ze stylem przywiązania. Jeśli chcesz to lepiej zrozumieć, przeczytaj nasz tekst o tym, jak styl przywiązania działa w związku.
Przykładowe preferencje w BDSM i kink
W rozmowach potocznych pojawia się słowo fetysze. My wolimy mówić o preferencjach albo o kinku, bo to szersze i mniej oceniające. Belgijskie badanie pytało aż o 54 aktywności związane z BDSM i 14 fetyszy, więc lista poniżej to tylko przykłady. Każda z tych rzeczy może mieć bardzo łagodną albo bardziej intensywną formę.
- 🎀 Krępowanie. Od jedwabnej wstążki na nadgarstkach po japońską sztukę wiązania liną shibari, która bywa też formą estetyczną.
- 🗝️ Gra władzy. Polecenia, zasady, rytuały, tytuły, na przykład zwracanie się do partnera w umówiony sposób.
- 🎭 Odgrywanie ról. Scenariusze, w których obie strony na chwilę stają się kimś innym.
- 🪶 Gra zmysłami. Opaska na oczy, zmiana temperatury, delikatny dotyk piórkiem, odcięcie jednego bodźca, żeby inne były mocniejsze.
- ✋ Intensywne doznania. Na przykład klapsy, w dawce i sile ustalonej przed sceną.
- 🧤 Materiały i stroje. Skóra, lateks, jedwab, mundur, konkretny rodzaj bielizny.
- 🦶 Uwaga skupiona na części ciała. Na przykład stopy albo dłonie.
- ☕ Służenie. Przyjemność z bycia pomocną osobą, z dbania i wykonywania drobnych zadań.
- 🐾 Pet play. Zabawowe wcielanie się w rolę zwierzęcia, często bardziej czułe niż seksualne.
💬 Mieć jakąś preferencję i nie chcieć jej realizować to też zupełnie w porządku. Fantazja bywa przyjemniejsza od rzeczywistości i może taka zostać.
Kiedy warto porozmawiać ze specjalistą
Większość osób zainteresowanych BDSM nie potrzebuje terapii z tego powodu. Rozmowa może się jednak przydać, gdy pojawia się dużo wstydu albo lęku wokół własnych fantazji, gdy partnerzy mają bardzo różne potrzeby i nie umieją o nich rozmawiać, gdy po scenach często wraca silny spadek nastroju albo gdy ktoś nie jest pewien, czy jego relacja to jeszcze umowa, czy już presja.
Ważne, żeby specjalista nie oceniał. Pomagamy w podejściu otwartym na różnorodność seksualną, podobnym do terapii afirmatywnej dla osób LGBT+. Nie traktujemy kinku jako problemu do wyleczenia. Rozmawiamy o tym, z czym Ty przychodzisz. Konsultacje odbywają się online, po polsku, dyskretnie.
BDSM: najczęstsze pytania
BDSM co to jest w prostych słowach?
To dobrowolne praktyki i dynamiki między dorosłymi, w których bawią się władzą, krępowaniem albo intensywnymi doznaniami. Skrót łączy bondage i dyscyplinę, dominację i uległość oraz sadyzm i masochizm. Podstawą jest zgoda i ustalone granice.
Czy zainteresowanie BDSM oznacza zaburzenie?
Nie. W ICD-11 usunięto rozpoznania sadomasochizmu i fetyszyzmu. DSM-5 odróżnia nietypowe zainteresowanie od zaburzenia, które wymaga cierpienia, upośledzenia funkcjonowania albo braku zgody drugiej osoby. Badania nie pokazują gorszego zdrowia psychicznego osób praktykujących BDSM.
Co to znaczy osoba uległa w BDSM?
To osoba, która na umówiony czas oddaje prowadzenie. Nie jest słaba ani bierna. Sama ustala warunki, zna swoje granice i może w każdej chwili przerwać scenę słowem bezpieczeństwa.
Czym różni się dominacja w BDSM od przemocy?
Zgodą. Dominacja w BDSM jest umówiona, ma granice i można ją zatrzymać. Przemoc odbiera wybór. Jeśli ktoś boi się powiedzieć nie, to już nie jest gra.
Co to jest safeword?
Safeword to słowo bezpieczeństwa, które od razu zatrzymuje scenę. Często używa się też świateł: zielone, żółte i czerwone. Gdy mówienie jest trudne, ustala się sygnał gestem.
Czym jest aftercare i sub drop?
Aftercare to opieka po scenie, na przykład przytulenie, woda, koc i rozmowa. Sub drop to spadek nastroju, który może przyjść po intensywnym przeżyciu, czasem dzień lub dwa później. Pomaga kontakt, odpoczynek i poczucie, że druga osoba jest blisko.
Źródła
- Holvoet L. i in. (2017). Fifty Shades of Belgian Gray: The Prevalence of BDSM-Related Fantasies and Activities in the General Population. Journal of Sexual Medicine. PubMed
- Wismeijer A., van Assen M. (2013). Psychological Characteristics of BDSM Practitioners. Journal of Sexual Medicine. PubMed
- De Neef N. i in. (2019). BDSM From an Integrative Biopsychosocial Perspective: A Systematic Review. PMC
- Ambler J. i in. (2017). Consensual BDSM Facilitates Role-Specific Altered States of Consciousness. Psychology of Consciousness. DOI
- Reed G. i in. (2016). Disorders related to sexuality and gender identity in the ICD-11. World Psychiatry. PMC
- Krueger R. i in. (2017). Proposals for Paraphilic Disorders in the ICD-11. Archives of Sexual Behavior. Springer
- American Psychiatric Association. DSM-5, Paraphilic Disorders. APA
- Między rolą a identyfikacją. Rozumienie praktyk BDSM z perspektywy osób w nie zaangażowanych. Psychiatria Polska. PDF
Zdjęcia: Kaboompics, Polina Zimmerman, Dilan Aktay (Pexels).
Psychoterapia online